همه ما میدانیم که استفاده از محصولات مراقبت از پوست می تواند باعث جوانسازی و بهبود کارکرد سلولهای پوست شود. ترکیبات مفیدی که در این محصولات وجود دارند، بسته به نوع عملکردشان می توانند با ماندن در سطح و یا ورود به داخل پوست باعث تقویت عملکرد و یا ترمیم سلولها شده و هر کدام به نوبه خود می توانند وظایف مخصوص به خودشان را انجام دهند.
برای مثال، ترکیباتی که باعث تقویت مرطوب سازی پوست می شوند، با ایجاد لایه ای نامرئی در خارجی ترین سطح آن می توانند از خروج رطوبت جلوگیری کرده و باعث افزایش سطح رطوبت در لایه های پایین تر پوست شوند.
اما ترکیبات دیگری مانند انواع ویتامین ها (مانند A، E و C) و همچنین ترکیبات جدیدتر (مانند انواع پپتید، اسیدهای چرب و فاکتورهای رشد) کارشان را از لایه های پایین تر پوست آغاز می کنند و به همین دلیل، اثرگذاری این ترکیبات رابطه مستقیمی با میزان نفوذ آنها در داخل پوست دارد.
در واقع فرق اصلی محصولات مراقبت از پوست با کیفیت با محصولات ارزان و بی کیفیت، میزان نفوذ ترکیبات و همچنین، حساسیت زایی پایین تر آنهاست.
این موضوع در مورد ترکیباتی که مدت ماندگاری پایین تری دارند از اهمیت بیشتری برخوردار است. برای مثال، مولکول های ویتامین سی ماندگاری بالایی ندارند و اگر در مدت زمان کمی نتوانند وارد پوست شوند، با ماندن در سطح پوست از درجه اثرگذاریشان به طور قابل توجهی کمتر خواهد شد.
در واقع میزان نفوذ ترکیبات مراقبت از پوست به عوامل متعددی وابسته است. یکی از این عوامل، ابعاد و جرم این ترکیبات است. ترکیبات ریزتر و سبک تر معمولا بهتر از ترکیبات بزرگتر و سنگین تر وارد پوست می شوند. به علاوه، اینکه این ترکیبات محلول در آب باشند یا چربی نیز می تواند نقش مهمی در میزان نفوذشان داشته باشد. برای مثال، مولکوهای ویتامین سی خالص (اسکوربیک اسید) محول در آب هستند و نمی توانند به خوبی به لایه های پایین تر پوست نفوذ کنند. به همین خاطر در برخی از محصولات مراقبت از پوست، از مشتقات ویتامین سی مانند اسکوربیل پالمیتات که محلول در چربی است استفاده می شود.

حالا سوال این است که آیا می توان راهی پیدا کرد که به واسطه آن بتوان میزان نفوذ ترکیبات مفید به داخل پوست را افزایش داد؟

ما در این مقاله به معرفی جدیدترین تکنولوژی برای بهبود نفوذ ترکیبات مفید به داخل پوست می پردازیم که این تکنولوژی اگزوزوم (EXOSOME) نام دارد. با ما همراه باشید!

اگزوزوم چیست؟

اگزوزوم ها نانو ذراتی گوی مانند با دیواره ساخته شده از فسفولیپید هستند که توسط سلولهای بدن تولید می شوند. در واقع، سلولهای بدن ما برای ارتباط و یا حمایت از یکدیگر، گوی هایی با قطر بین 30 تا 150 نانومتر به سمت همدیگر میفرستند که داخل آنها ترکیباتی مانند کلسترول، اسفینگولیپید، سرامید، پروتئین، نوکلئیک اسید (مانند اجزای DNA) و همچنین فاکتورهای رشد قرار دارند.
زمانی که سلولی نیاز به رشد، ترمیم و یا تغییر رفتار داشته باشد، سلولهای اطراف با ساخت و انتقال اگزوزوم ها باعث می شوند تا ترکیبات مناسب به آن سلول رسیده تا بتواند به تناسب شرایط، واکنش مناسب نشان دهد.
برای مثال، اگر سلولی بواسطه عوامل خارجی آسیب ببیند یا مریض شود، ترکیبات موجود در اگزوزوم ها می توانند باعث ترمیم و بهبود آن شوند. اگزوزوم ها همچنین می توانند نانو ذرات یا سیگنال های ناخواسته ای که وارد بدن شده اند (مانند سیگنالهای سرطانی) را نیز به داخل خود کشیده و از داخل بدن خارج کنند!
به طور خلاصه می توان گفت که اگزوزوم ها سیستم انتقال پیام طبیعی بین سلولهای بدن هستند که می توانند آنها را با هم هماهنگ کرده و سلامتی بدن را تضمین کنند.

تاریخچه و تکنولوژی های مشابه

طی دهه های گذشته، تحقیقات فراوانی در مورد افزایش نفوذپذیری ترکیبات مفید به داخل بدن و پوست صورت گرفته است. این تحقیقات در سال 1960 منجر به ساخت لیپوسام (Liposome) شد. لیپوسام ها شکلی مانند یک گوی با سطح بیرونی ساخته شده از چربی داشتند و ترکیبات مفید با قرار گرفتن در داخل این گوی ها می توانستند به عمق بیشتری از بدن نفوذ کنند. با قرار دادن ترکیبات مفید در داخل این گوی های چرب، سلولهای بدن راحتتر به آنها اجازه ورود می دادند. به علاوه، قرار دادن ترکیباتی که مدت ماندگاری پایینی دارند در داخل گوی های چربی می تواند باعث افزایش ماندگاری آنها و جلوگیری کردن از تغییر ماهیت آنها در مجاورت هوا شود.

تا دهه 1980 دانشمندان از لیپوسام ها برای تزریق داروهایی مانند داروی شیمی درمانی به داخل بدن و غده های سرطانی استفاده می کردند.

از اوایل دهه 1990، نسل جدیدتری از لیپوسام ها که “نانو ذرات لیپیدی” یا (Lipid Nanoparticles) نام داشتند وارد دنیای پزشکی شدند که قدرت ماندگاری و نفوذ پذیری بالاتری داشتند. بد نیست بدانید که در دوره همه گیری کرونا، واکسن های فایزر و مدرنا از این تکنولوژی برای انتقال موثر ترکیبات به داخل بدن استفاده می کردند.

از همان سالها بود که سازندگان محصولات زیبایی موضعی به فکر استفاده از این تکنولوژی برای افزایش میزان نفوذ ترکیبات مفید به لایه های پایین تر پوست افتادند و تا به امروز این تکنولوژی در ساخت برخی از این محصولات استفاده می شود.

اگزوزوم از سال 2018 وارد صنعت زیبایی شد. سازندگان محصولات زیبایی، با الهام از سیستم طبیعی انتقال پیام در بدن، فهمیدند که می توان بجای وارد کردن گوی های مصنوعی، از اگزوزوم هایی که بطور طبیعی در بدن انسان تولید می شود استفاده کرد.

اگزوزوم چه برتری نسبت به نانو ذرات لیپیدی دارد؟

وقتی صحبت از ورود ترکیبات به داخل بدن و پوست می شود، مطمئنا روش طبیعی برای انجام این کار بهتر است!
چون نانو ذرات لیپیدی به طور مصنوعی تولید میشوند، نمی توان با قاطعیت گفت که سلولهای بدن می توانند تمام آنها را قبول کنند به همین دلیل با استفاده از آنها ممکن است شاهد جمع شدگی در زیر پوست و ایجاد توده، و همچنین حساسیت های پوستی بود.

اما از طرف دیگر، چون اگزوزوم ها بطور طبیعی از بدن موجودات زنده بدست می آیند، احتمال پس زدن آنها کاملا پایین است و درصد بیشتری از آنها جذب پوست خواهد شد.
به علاوه، می توان از ترکیبات پیچیده تری در اگزوزوم ها استفاده کرد، بر خلاف نانو ذرات لیپیدی که نوع ترکیبات استفاده شده در آن ها محدود است.

اگزوزوم در محصولات زیبایی از چه منابعی استخراج می شود؟

برای استفاده در صنعت زیبایی، اگزوزوم ها در محیط های بسته آزمایشگاهی از سلولهای بنیادی موجود در بافت چربی، بند ناف و مغز استخوان از منابع انسانی استخراج شده و با کشت و ازدیاد آنها می توان این اگزوزوم را آماده و وارد پوست کرد.

بخاطر هزینه بالای استخراج و تولید، محصولاتی که از اگزوزوم انسانی استفاده می کنند قیمت بسیار بالایی دارند و عمده مصرف کنندگان قادر به خرید آنها نیستند.

برای کاهش هزینه ها، گروه دیگری از اگزوزوم ها در صنعت زیبایی از منابع حیوانی (مانند جنین و یا شیر گاو و یا ماهی) استخراج میشوند که اثرگذاری پایین تری نسبت به گروه اول دارند.

 برای کاهش بیشتر هزینه ها، گروه دیگری از محصولات موضعی (اکثر محصولات میان رده در بازار) از منابع گیاهی (مانند سبزی ها و میوه هایی مانند آلو ورا، انگور و یا زنجبیل) برای استخراج اگزوزوم استفاده می کنند.

اگر بخواهیم این سه گروه را با هم مقایسه کنیم باید گفت که قدرت اثرگذاری اگزوزوم های انسانی در رتبه اول، اگزوزوم های حیوانی در رتبه دوم و اگزوزوم های گیاهی در رتبه سوم قرار می گیرند.

در واقع، اگزوزوم های گیاهی بیشتر از لحاظ قدرت آنتی اکسیدانی، ضد تورم و حساسیت، مرطوب سازی و (تا حدی) روشن سازی پوست می توانند اثرگذار باشند ولی از لحاظ کلاژن سازی و روشن سازی موثر پوست اصلا در حد اگزوزوم های انسانی و یا حیوانی نخواهند بود.

اگزوزوم از چه روشهایی وارد پوست می شود؟

برای تقویت پوست می توان به سه روش از اگزوزوم ها استفاده کرد.
روش اول، تزریق اگزوزوم با سوزنهای مخصوص به زیر پوست است (مزو اگزوزوم) که باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
در روش دوم، می توان بعد از روشهای کم تهاجمی مانند میکرونیدلینگ و یا لیزر، و زمانی که سوراخهای ریزی روی پوست ایجاد شدند، محصولات موضعی حاوی اگزوزوم ها را روی پوست مالید. این روش نیز باید تحت نظر پزشک انجام شود.
روش سوم که آسانترین روش است، استفاده از سرمها و کرمهای موضعی حاوی اگزوزوم است و می توان روزانه از آنها استفاده نمود.

آیا استفاده از اگزوزوم موضعی موثر است؟

برخی از ترکیبات مفید برای پوست مانند پپتیدها و یا فاکتورهای رشد، هر چقدر به لایه های پایین تر پوست برسند، اثرگذاری بهتری خواهند داشت. به همین خاطر، تزریق اگزوزوم ها زیر پوست بهترین نتیجه را در پی خواهد داشت. آمپول اگزوزوم یا مزو اگزوزوم نیز می تواند تا حد خوبی به لایه های پایین پوست برسد. اما آیا استفاده موضعی از سرم ها و کرمهای حاوی اگزوزوم نیز میتوانند موثر باشند؟

بله. با مصرف موضعی اگزوزوم ها شما می توانید در بلند مدت از فواید آنها بهره ببرید. یادتان باشد که فلسفه اصلی ساخت اگزوزوم ها تسهیل ورود ترکیبات مفید به لایه های پایین تر پوست است! پس استفاده موضعی از آنها می تواند تاثیر خوبی داشته باشد. نکته مهم در نتیجه گیری اصلی این است که از چه نوع اگزوزومی استفاده می کنید. 

آیا همه اگزوزوم ها کارایی یکسانی دارند؟

خیر. بسته به نوع عملکرد و اثرگذاری، از انواع مختلفی از اگزوزوم استفاده می شود. برای مثال، اگزوزوم استفاده شده برای کاهش تیرگی پوست می تواند با اگزوزوم مناسب برای کلاژن سازی متفاوت باشد. اینکه اگزوزوم از چه منبعی به دست می آید رابطه مستقیمی با کارایی آن خواهد داشت. در واقع، اگزوزومی که از بند ناف بدست می آید با اگزوزوم گرفته شده از بافت چربی متفاوت است.

اگزوزوم چه فوایدی برای پوست دارد؟

با توجه به فواید منحصر به فرد اگزوزوم، این تکنولوژی توجه زیادی را به خود جلب کرده و ما شاهد ورود موج جدیدی از محصولات حاوی اگزوزوم به بازار هستیم. با اینکه تحقیقات زیادی در مورد اثرات مثبت و منفی اگزوزوم ها صورت گرفته، اما باید بدانید که تا به امروز هیچ محصولی نتوانسته است تاییده مراجع معتبری مانند سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) را دریافت کند. نکته دیگر اینکه فواید مطرح شده صرفا مربوط به اگزوزوم های استخراج شده از منابع انسانی می باشند.

فواید اگزوزوم برای پوست به ترتیب زیرند:

1- کاهش تورم و تسریع ترمیم: اولین تاثیر مثبتی که اگزوزوم ها برای پوست دارند، کاهش تورم است. تورم، واکنش پوست به ورود عوامل خارجی به آن است که می تواند بصورت قرمزی، ورم کردن، درد و داغی پوست نمایان شود. در واقع این اثرات، واکنش طبیعی سیستم ایمنی بدن هستند برای از بین بردن عوامل مخربی که وارد شده اند (مانند بیماری)، یا زمانی که آسیبی به سلولها می رسد. استفاده از اگزوزوم می تواند به خوبی باعث کاهش عوارضی مانند قرمزی موضعی، اگزما، رزاسه و همچنین پسوریازیس شود.

2- جوانسازی پوست: اگزوزوم ها گزینه ای عالی برای جوانسازی، پرتر شدن و کاهش چین و چروکهای پوست محسوب می شوند. بواسطه افزایش ساخت سلولهای جدید، اگزوزوم ها می توانند باعث افزایش کلاژن و الاستین پوست شوند که این اثر می تواند به کاهش چین و چروکها و افزایش خاصیت ارتجاعی پوست کمک فراوانی کند.

3- روشن سازی و کاهش تیرگی پوست: ترکیبات معروفی مانند اسکوربیک اسید و یا کوجیک اسید بواسطه اختلال در عملکرد تولید بیش از حد رنگدانه در پوست، می توانند روند تیره شدن پوست در اثر عواملی خارجی مانند تابش مداوم نور آفتاب را متوقف کرده و در نهایت باعث روشنتر شدن آن شوند. اما در خیلی از موارد و بخاطر ماندگاری پایین و جذب ناقص این ترکیبات در پوست، اثر روشن سازی آنها کامل انجام نمی شود. در مقابل، اگزوزوم چنین محدودیتی نداشته و می تواند بطوری موثر با مختل کردن عملکرد سلولهای تولید رنگدانه باعث روشن سازی موثر پوست شود.

4- بهبود زخم: پپتیدها و پروتئین هایی که در اگزوزوم ها موجودند می توانند به خوبی باعث تولید سلولهای جدید و بهبود سریعتر زخم شوند. در واقع اگزوزوم ها یکی از بهترین گزینه ها برای ترمیم زخمهای شدیدتر مانند زخمهای دیابتی محسوب می شوند.

5- ترمیم جای زخم: با تحریک پوست به تولید سلولهای جدید، اگزوزوم ها می توانند به خوبی باعث ترمیم انواع جای زخم، از جمله جای جوش و زخمهای هایپرتروفیک و کلوئیدی شوند.

6- تقویت لایه محافظت از پوست: با افزایش ساخت کلاژن و بهبود ظاهر منافذ، اگزوزوم ها می توانند به مرور باعث ترمیم لایه محافظت از پوست شده که این اثر در نهایت می تواند منجر به کاهش حساسیت، و نگهداشتن موثر رطوبت در لایه های پایین تر و افزایش لطافت پوست شوند.

اگزوزوم چه عوارضی برای پوست دارد؟

 وقتی صحبت از استفاده موضعی می شود، اگزوزوم ها عوارض خاصی ندارند. در برخی موارد این ترکیبات می توانند باعث ایجاد حساسیت پوستی مانند قرمزی، خارش و یا سوزش شوند که در اکثر مواقع، با استفاده مداوم از بین می روند. البته اگر بعد از چند بار استفاده از محصولات موضعی حاوی اگزوزوم همچنان شاهد ایجاد این عوارض بودید بهتر است مصرف را قطع نموده و با یک پزشک متخصص مشورت کنید.

اگزوزوم چه فوایدی برای مو دارد؟

تا به امروز تحقیقات معدودی در مورد تاثیر اگزوزوم بر درمان ریزش مو و تحریک رشد مجدد موها انجام شده که نتایج آنها کاملا امیدوار کننده هستند. در واقع فاکتورهای رشدی که در برخی اگزوزوم ها وجود دارند (مانند فاکتور رشد لایه درون رگی) می توانند کمک خوبی برای ساخت مویرگهای خونی جدید در سطح پوست و همچنین تقویت کارکرد ریشه موها باشند. مطمئنا در آینده و با انجام آزمایشات بیشتر می توان امیدوار بود که اگزوزوم ها بتوانند به عنوان گزینه ای مناسب برای درمان ریزش مو شناخته شوند.

آیا می توان از رتینول در کنار اگزوزوم موضعی استفاده کرد؟

بله. اگر بدنبال کلاژن سازی موثر هستید، رتینوئیدهایی مثل رتینول انتخاب مناسبی برای استفاده در کنار اگزوزوم محسوب می شوند. رتینوئیدها می توانند با ساخت لایه ای از سلولهای جدید و دفع سلولهای قدیمی، به کلاژن سازی، لایه برداری و شفافیت پوست کمک کنند. از طرف دیگر، اگزوزوم با انتقال پیام بین سلولی باعث ساخت سلولهای جدید تر می شوند. این دو اثرگذاری در کنار هم می توانند کار جوانسازی را با قدرت بیشتری انجام دهند. البته اگر پوستی حساس دارید بهتر است از اگزوزوم در کنار پپتیدها، و یا به تنهایی استفاده کنید.

بهترین روش استفاده از اگزوزوم موضعی

صبح و غروب، ابتدا پوستتان را پاکسازی و خشک کنید. سپس مقدار کمی از کرم یا سرم حاوی اگزوزوم را روی صورتتان به خوبی پخش کنید. بعد از آن می توانید از سرمهای دیگری که در روتینتان است استفاده کرده و در نهایت، از مرطوب کننده استفاده کنید. در صورتی که روزها در معرض تابش نور مستقیم آفتاب هستید آخرین مرحله، استفاده از یک کرم ضد آفتاب خواهد بود. اگر می خواهید روزی یکبار از سرم اگزوزوم استفاده کنید، غروبها بهترین زمان برای این کار است.

از چه ترکیباتی می توان همزمان با اگزوزوم موضعی استفاده کرد؟

می توانید همزمان با استفاده از محصولات موضعی حاوی اگزوزوم از ترکیباتی مانند هیالورونیک اسید، پپتیدها، آنتی اکسیدان ها (ویتامین E، ویتامین C و نیاسینامید)، فاکتورهای رشد، سرامید، رتینوئیدها و اسیدهای چرب در روتینتان استفاده کنید.

نکات کاربردی برای ترکیب سرم ها:

بهترین ترکیب برای روشن سازی پوست: اگزوزوم و روشن کننده هایی مثل ویتامین سی و یا نیاسینامید

بهترین ترکیب برای کلاژن سازی پوست (پوستهای غیر حساس): اگزوزوم و رتینوئیدهایی مثل رتینول

بهترین ترکیب برای کلاژن سازی پوست (پوستهای حساس): اگزوزوم و پپتید- یا تنها اگزوزوم

بهترین ترکیب برای کاهش حساسیت و قرمزی: اگزوزوم و ترکیباتی مثل اسیدهای چرب، سرامید و سنتلا آسیاتکا

بهترین ترکیب برای آبرسانی و لطافت: اگزوزوم و هیالورونیک اسید

از چه ترکیباتی نمی توان همزمان با اگزوزوم موضعی استفاده کرد؟

بهتر است همزمان با سرم اگزوزوم از لایه بردارهای شیمیایی آلفا و یا بتا استفاده نکنید. در صورت استفاده از آنها، بهتر است نیم ساعت صبر کنید، سپس از یک سرم هیالورونیک اسید و بعد از آن از سرم اگزوزوم خود استفاده کنید.

از چه سنی می توان از اگزوزوم استفاده کرد؟

از سنین 15 سال به بالا می توان از اگروزوم موضعی استفاده کرد اما بهترین سن برای شروع، از 20 سالگیست.

آیا می توان در دوره بارداری و شیردهی از اگزوزوم استفاده کرد؟

هنوز تحقیقات زیادی در این مورد انجام نشده و بهتر است در دوره بارداری و شیردهی از اگزوزوم استفاده نشود.

مطالب مرتبط:

آشنایی با معروفترین روشهای غیر تهاجمی برای جوانسازی و رفع معایب پوست

معرفی بهترین ترکیبات مراقبت از پوست برای کاهش جای جوش و آکنه

معرفی بهترین ترکیبات مراقبت از پوست برای کاهش چین و چروک

نحوه انتخاب بهترین مرطوب کننده برای انواع پوست

معرفی بهترین ترکیبات مراقبت از پوست برای کاهش جوش و آکنه

بهترین ترکیبات مراقبت از پوست برای رفع لکه و تیرگی های پوست

رتینوئیدها: موثرترین ترکیبات برای کاهش واقعی چین و چروک پوست